Rotterdam – Havenredacteur Lydia Gille vaart mee aan boord van motortankschip Shakira van de Botlek naar de Handelskade in Dordrecht en krijgt een indruk van het leven in de binnenvaart.

Met de doordringende lucht van de Botlek in mijn neus verlaten we de 3e Petroleumhaven. Kapitein Chris Savelkouls pakt de hoorn van de marifoon: “Shakira voor Post sector Botlek”. Intussen geeft de schipper roer en de Shakira helt naar bakboord vanwege de zware lading (soortelijke gewicht 1,69). Chris wil midden onder de Botlekbrug door. De peilschaal geeft zeven meter aan, de hoogte inclusief stuurhut meet 8.85 meter vanaf het vlak en de diepgang is drie meter. Dus dat kan makkelijk. De post noteert de melding en geeft de scheepsbewegingen en andere wetenswaardigheden op het water in zijn sector door. Geen groot nieuws voor de Shakira, want zij is uitgerust met geavanceerde apparatuur. Op het Automatic Identification System (AIS) ziet Chris de scheepsbewegingen, ook de schepen die hij vanuit de stuurhut niet ziet in de zijhavens. Het systeem is een aanvulling op de walposten. De hele vaartocht wordt begeleid en gecontroleerd door het volgsysteem van posten: Botlek, Dordrecht, Werkendam, Tiel, Nijmegen en Millingen.

Letter of protest
Zojuist is mts Shakira beladen bij Odfjell. Tweeduizend ton fosforzuur. De ene helft van de lading gaat naar Budenheim en is bestemd voor de voedselindustrie. Na bewerking gaat het in de Coca Cola, wat de limonade zijn frisse en bijzondere smaak geeft. De andere helft heeft bestemming Krefeld en is bedoeld voor toevoeging aan de kunstmest.
Even was er oponthoud, want nadat het laden was gestopt en de controleur de meting verrichtte, kwam aan het licht dat er verschil was. Dat kan. Een deel kan in de leiding zitten tussen de afsluiting en het einde van de slang. Als het verschil groter is dan 0.02 procent dan volgt een letter of protest. De controleur kan nieuwe metingen verrichten, maar ook de kapitein kan een bandmaat pakken. De controleur kiest ervoor met ‘Budenheim’ te bellen en de ontvangers gaan akkoord met het verschil. Uiteindelijk is er 996 ton fosforzuur geladen. In de andere dubbelwandige tanks zit 1002 ton voor Krefeld.

Papierrompslomp
Het is even hectisch aan boord, want er moet veel gebeuren. Chris doet de papierwinkel. Matroos Louis verricht de handelingen aan boord. Gehuld in beschermende kleding, compleet met helm en oogbeschermingskap helpt hij loskoppelen, sluit de kleppen af, legt de vlamkerende roosters dicht. “We lopen elkaars werk na”, zegt Chris. “Niet uit wantrouwen, maar om op safe te spelen.
Er valt zoveel papieren controle uit te voeren en er zijn zoveel regels, dat we aan de praktische ronde aan dek soms niet toekomen.” Chris weet zeker, dat als de bureaucraten twee weken zouden meedraaien aan boord er gauw verandering in zou komen. “Voor de lading die wij vervoeren en de eisen die horen bij het eigen schip zou ik alle controlepunten op één A4’tje kwijt kunnen. Neem nu het fosforzuur. Niet ongevaarlijk, want het is een ernstig blaartrekkend materiaal en het is ook fataal voor de ogen, maar er komt geen giftig gas vrij. Toch moeten we controleren. Die overregulering leidt tot afvinken van punten die geen verband houden met de belading, zoals het gasmeten van de dubbele wand.”
Al pratend zien we de bedrijvigheid op en aan het water. Aan de wal de fakkels van Shell, een scheepswerf van Verolme, opslagtanks en zand- en grinthopen.

Samenwerking
Louis is matroos in hart en nieren. Niet dat hij uit een schippersfamilie komt. “Mijn vader is buschauffeur en mijn moeder conciërge. De vonk sprong over toen ik op mijn vijftiende met mijn broer mee ging naar een open dag op de binnenvaartschool in Harlingen. Vlakbij lag een opleidingsschip waar ik ook ben gaan kijken.” In de vakantie ging hij aflossen als lichtmatroos en kwam meteen Chris tegen. Het klikte. Bij latere aflossingen ontmoetten de twee elkaar weer en zo werden ze collega’s. “Louis hoef je maar een keer iets te zeggen en dan weet hij het. Ik kom ook jongens tegen die het voor het geld doen. Dat zie je meteen. Ze lopen drie keer heen en weer. De eerste keer met kwast en verfpot, dan terug voor schuurpapier en de derde keer voor een poetslap. Louis heeft scheepjes als bloedplaatjes. Die interesse moet er zijn, want dan regel je er alles voor. ” Louis doet er inderdaad alles aan zich te ontwikkelen. Hij is bezig met zijn mbo en zal naast zijn kennis van de Rijn (Rijnpatent) en kennis van de regelgeving voor gevaarlijke stoffen (ADNR) verder gaan tot ADNR C; dat is chemie en in het bijzonder nodig voor de Shakira.
“Het personeel moet onderling goed samenwerken. Iets vergeten kan fataal zijn”, zegt Chris. “Het is een kleine wereld waarin je ergernissen niet voor je kunt houden om er na twee weken op terug te komen. Ik wil ook geen robots van de jongens maken. Ik laat ze in hun waarde. Ze mogen de dingen op hun eigen manier doen. Als ze gelijk hebben zal ik toegeven, maar zien is geloven. Doen we het een keer niet goed, doen we het de volgende keer goed. Natuurlijk ben ik eindverantwoordelijk, maar doen we het niet goed doen we het met zijn allen niet goed.”

Eigen baas
Het leven aan boord is een microkosmos. De boodschappen en het huishouden moeten gedaan. Het schip met de woning moet schoon, de machines onderhouden. Niet alleen de woonvertrekken en de brug zijn spic en span, ook de machinekamer blinkt me tegemoet. Louis relativeert dat: “Als ik er een doekje langs haal, is hij echt vuil hoor!”.
Chris vindt het een tekortkoming van de opleiding dat ze er niet leren koken. Aan boord van de Shakira heeft Louis het wel geleerd. Van eten wordt veel werk gemaakt. Toch speelt het leven zich vooral af in de stuurhut. Het uitzicht is er riant. Chris: “Alles beweegt en leeft. Vrijheid is gewoon lekker. Zelf de dingen bepalen, de beslissingen nemen, de oplossingen aandragen. We worden voor een groot deel gestuurd door regels en wetten, maar toch …
Eén blik uit de stuurhut en de wereld trekt aan je voorbij. In de Botlek zagen we de Japanse Challenge Pearl van de N.Y.K. Line, de Moskalvo uit Rusland en motortankschip Sempachersee uit Zwitserland. Op de Oude Maas een bewegend beeld van de Feyza uit Turkije, uit Nederland de Libelle en de duwboot Veerhaven VII met zes bakken. Dicht bij Dordt wordt het op een andere manier bedrijvig. Meer jachten en waterscooters.
In Dordrecht stap ik van boord. Chris en Louis behouden in de stuurhut hun venster op de wereld. Een wereld die beweegt en leeft.